Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΛΑΪΚΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ

Η λαϊκή αρχιτεκτονική, απλώνεται σ’ όλους τους τομείς της ζωής που εκφράζονται απ’ τη σύλληψη του αφηρημένου μέχρι την οικοδομητική νόηση του πραγματικού και μας έδωσε θαυμάσια έργα προορισμένα για τη θρησκεία, την Κοινότητα, τους ιδιώτες. Μας έδωσε εκκλησίες, σχολεία, γεφύρια, μοναστήρια, μύλους, σπίτια, περίβολους, βρύσες, δρόμους.

  Έτσι θα ήταν το γεφύρι της Ειρήνης, αν το αφήναμε και το συντηρούσαμε

Έτσι έγινε μετά

Και αυτή είναι η σημερινή του κατάσταση

 Οι αναρίθμητοι ταπεινοί, ανώνυμοι και αυθόρμητοι καλλιτέχνες, οι έμπειροι μαστόροι και άριστοι λαϊκοί τεχνίτες, οι δοκιμασμένοι οικοδόμοι βγήκαν από το λαό, ενδιαφέρθηκαν κι εργάστηκαν γι’ αυτόν.

Συνεπαρμένοι από την πραγματικότητα, εντυπωσιασμένοι από την τεχνική του παρελθόντος, με τη φαντασία και την προσωπικότητά τους, με το ένστικτο και τον καλλιτεχνικό αυθορμητισμό τους, ζωντάνεψαν την παράδοση, την πλούτισαν δίχως να την παραποιήσουν και την έκαναν εξελίξιμη, σταθερή και βιώσιμη και παραπέρα έδωσαν στη λαϊκή αρχιτεκτονική μια σημασία ομαδική και εθνικά θεμελιακή.
Τα θαυμάσια όμως έργα τους δεν τα προσέξαμε και είτε τα χαλάσαμε με τα ίδια μας τα χέρια, είτε αφήσαμε να τα χαλάσει ο χρόνος.

Η «κούλια» καταστράφηκε, το «κοτσέκι» έπεσε, το παλιό Σχολείο σωριάστηκε, ο νερόμυλος και ο παλιόμυλος έγιναν χαλάσματα δίχως «οφκατάρια», οχπανάρια», «κάναλες» και «φτερωτές», το μονότοξο γεφύρι με την αριστουργηματική καμάρα και την άφταστη αρχιτεκτονική του, ρίχτηκε από την μπουλντόζα για να γίνει τσιμεντένιο.

 Χάλασε η "κάναλη" από όπου έπεφτε το νερό με δύναμη για να γυρίσει η "φτερωτή" του μύλου και μας έμεινε μόνο η πέτρινη βάση.

Οι λίγες αυτές πέτρες μας θυμίζουν ότι σ' αυτό το σημείο ήταν κτισμένος ο νερόμυλος της Αρτοπούλας

 Η γούρνα ποτίσματος της "Πλάκας" ή "Γκιοκαταριάς" όπως ήταν μέχρι το 2008. Μόλις ανακοίνωσε  ο Σύλλογος ότι θα αναπλάσει το χώρο της βρύσης Πλάκας, τη γούρνα ποτίσματος και το γκαλντερίμι, μπαζώθηκε η γούρνα για χάρη των μικροσυμφερόντων ιδιώτη.

'Ετσι θα ήταν το μπροστινό μέρος της γούρνας με το "γλούπο" και παρακάτω η "κοψιώνα" και κάπου στην άκρη του αυλακιού το ξύλο για το ξεβούλωμα

Έτσι κατάντησε σήμερα η γούρνα μας, που μικρά παιδιά κάναμε εκεί το μπάνιο μας και στον κίνδυνο μη την ξεβουλώσουμε μας κυνήγαγαν οι "πλασιώτες". Τα θυμάστε;

       Η βρύση του Γκοτζια-Μάντη με το πλυσταριό γκρεμίστηκε, της Πλάκας η βρύση με την πέτρινη πελεκητή κάναλη παλιά κι αργότερα με τις δυο σιδερένιες, την ποτίστρα και τα πεζούλια πετάχτηκαν για να γίνει δεξαμενή. 

Η βρύση του Γκοτζια-Μάντη

Η βρύση της Πλάκας

 Εδώ στην "Πλάκα" θα κάνουμε ένα θαυμάσιο χώρο αναψυχής

Ευτυχώς μας έμεινε κάτι από το καλντερίμι

Η βρύση του Γκουφούτσικου, που σαν μαθητές του δημοτικού Σχολείου πηγαίναμε να πιούμε και να κουβαλήσουμε νερό για τα σπίτια μας, για το μαγείρεμα των συσσιτίων και για το πότισμα των δέντρων του σχολικού κήπου, καταστράφηκε, καλύφτηκε από τα χώματα που ρίχτηκαν από τον εκσκαφέα. 

Κάτω από αυτά τα μπάζα βρίσκεται η βρύση του Γκουφούτσικου

 Εδώ ήταν κάποτε οι "Κουρίτες" τ' Αϊ Λια

Κάτι παρόμοιο λίγο ή πολύ έγινε και στ’ άλλα Λακκοχώρια. Αρχαία κάστρα, πύργοι, σπίτια, ναοί, κούλιες, κοτσέκια, αυλόγυροι, «κουλούρια», βρύσες με πελεκητές μαρμάρινες, πέτρινες ή ξύλινες κάναλες, γεφύρια, λιθόστρωτοι δρόμοι κ.ά. (όσα δεν εξαφανίστηκαν) στέκουν μισογκρεμισμένα και πολλές φορές ερειπωμένα προσπαθώντας απεγνωσμένα να βαστάξουν την ιστορία τους και να μη θυσιαστούν στις ανάγκες του αμαρτωλού ρυμοτομικού σχεδίου του χωριού και την ισχυρογμωμοσύνη μερικών ανακαινιστών.

Ποιοι άραγε είχαν κατά καιρούς τη σοφή ιδέα ν’ αφανίσουν τόσα και τόσα ωραία κτίσματα που ένωναν το παρελθόν με το μέλλον σ’ ένα όμορφο, ευχάριστο παρόν και με ποιων τις ευλογίες καλύφτηκαν;

(Το κέντρο του χωριού πριν 50 χρόνια. Διακρίνεται το παλιό Γραφείο που χρησιμοποιούνταν και ως καφενείο, το παλιό Σχολείο, το σπίτι του Χρήστο Σπύρου, το σπίτι του Νικόλα Σταύρου και το μνημείο των πεσόντων στην αυλή του Σχολείου)

Τα παραδοσιακά κτίρια, τα σπίτια, οι αυλόγυροι, τα γεφύρια, οι βρύσες είναι έργα λαϊκά και συγχρόνως κρίκοι ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, στο χθες και το σήμερα. Εκφράζουν κι αυτά την εθνική μας παράδοση και το λαϊκό μας πολιτισμό κι αποτελούν κομμάτια της λαμπρής ιστορίας του τόπου μας και της λαϊκής ψυχής. Είναι μάρτυρες του λαϊκού μόχθου, του λαϊκού ιδρώτα και της αισθητικής της εποχής τους. Θα μπορούσαμε να τα συντηρήσουμε για να ζήσουν όσο γίνεται πιο βαθιά μέσα στον καταλύτη χρόνο, έτσι όπως είναι σφιχτά κι αρμονικά δεμένα με το ελληνικό τοπίο, για να διαιωνίζουν την άφταστη τεχνική τελειότητα των εμπειρικών τεχνητών-μαστόρων μας.

Το πετρόχτιστο σπίτι του Χριστόφορου Γκιόκα που στην πρόσοψή του υπήρχε εντοιχισμένη πλάκα που έγραφε: "Φίλοι μου μη ρωτάτε για τους πρώτους μου τεχνίτες. Κλέφτες και λωποδύτες. Δεύτερους πήρα μαστοριά φίνα"

Ίσως αυτές οι καταστροφές να έγιναν από άγνοια ή αδιαφορία, από ατομικό συμφέρον ή εγωιστικά ελατήρια ή ακόμη από κακοβουλία. Πάντως είναι βέβαιο ότι θα έπαιρνε μεγαλύτερες διαστάσεις αν δεν ξυπνούσαν μερικοί άνθρωποι που πονούσαν για την εξαφάνιση των χναριών του παρελθόντος και που εκτιμούσαν τον αρχιτεκτονικό αυτό θησαυρό, όχι μονάχα συναισθηματικά, αλλά ιστορικά και αξιοκρατικά για να βαστάξουν την καταρρέουσα ιστορία του τόπου μας.

Παράθυρο με σιδεριές προστασίας στο υπόγειο του πετρόχτιστου σπιτιού του Χρήστο Δήμου, στην "Γκιοκαταριά"

Το πετρόχτιστο σπίτι του Χρήστο Σπύρου, με το κατώι και τη βεράντα

Το πετρόχτιστο σπίτι του αείμνηστου, Αντώνη Θ. Παπαδόπουλου,  (Αντώνη Θωμά)